Het monument in Zaandam

Aan de Westzijde in Zaandam, op de plek waar Jan Bonekamp op 21 juni 1944 dodelijk gewond raakte, werd al op 12 mei 1945 een gedenksteen onthuld. ‘Opgedragen aan Jan, van zijn kameraden.’ Op de voorpagina van de editie voor ‘Noord-Holland boven het IJ’ van De Waarheid werd verslag gedaan van de plechtige samenkomst.

1945: ‘Kleine Jan Herdacht

“Wij eren den strijdende kameraad met de belofte, het aan zijn hand ontvallen vaandel van vrijheid en recht voort te dragen.”

“Zaterdagmiddag om drie uur werd dit eenvoudige gedenkteken onthuld, door de medestrijders van de G.S.A. De commandant herdacht in Kleine Jan een der beste krachten en initiatiefnemers van de verzetsbeweging.”

“Ook de ondercommandanten spraken over hun kameraad, waaraan zij nog zoveel herinneringen bewaren. Als zij komen op de Weteringschans te Amsterdam denken zij aan de bevrijdingspoging, waarin Jan zo’n groot aandeel had, komen zij in Wormerveer, dan denken zij aan het in brand gestoken raadhuis. De overval te Heiloo, de terechtstelling van de provocateur Ritman, het zijn daden waarin klein Jantje zijn aandeel had.”

“Dan treedt een delegatie van De Waarheid naar voren, om haar dank uit te spreken voor de steun, die Jantje, bij zijn moedige strijd voor verbetering van de toestanden onder de werkende bevolking, aan het illegale apparaat van De Waarheid heeft gegeven.”

“Voortdurend stond Jan Bonekamp op de bres voor de verdediging van onze vrijheid. Hij had een groot aandeel in de staking van Februari 1941. Bij de Meiactie ‘43 werd hij gearresteerd, doch bij vergissing weer losgelaten. Bij zijn laatste heldendaad raakte hij gewond.”

“Er werden kransen gelegd, de kameraden van de sabotageploeg kwamen naar voren en brachten Klein Jantje met drie salvo’s van hun stens een laatste groet.”

1980: Een nieuwe gedenksteen

Op 21 juni 1980 werd door oud-verzetsmensen een nieuwe steen en twee plaquettes onthuld, mede ter herinnering aan zijn medestrijdster Hannie Schaft. Samen voerden zij de hem zo noodlottig geworden aanslag van 21 juni 1944 uit.

De plaquette voor Jan Bonekamp luidt:

“Op 21 juni 1944 werd op deze plaats de IJmuidense verzetsstrijder Jan Bonekamp, tijdens een vuurgevecht met een handlanger van de vijand dodelijk gewond. Zijn leeftijd was dertig jaar.”

En voor Hannie Schaft:

“Hannie Schaft nam deel aan de actie op 21 juni 1944. Zij was de meest opgejaagde verzetsstrijdster. Gearresteerd 21 maart 1945. Ondanks gemaakte afspraken werd zij gefusilleerd. 17 apr. 1945. Zij was 24 jaar.”

Onthulling van de gedenksteen voor verzetshelden Hannie Schaft en Jan Bonekamp in Zaandam, 21 juni 1980. Foto: Antonisse, Marcel, Nationaal Archief / Fotocollectie Anefo.