Kort voor juni 1944. Jacht op de verrader Vosveld

Kort voor juni 1944 maken Jan Bonekamp en Hannie Schaft jacht op de verrader Vosveld. De Beverwijker onderhield voor de landelijke leiding verbinding met de illegale groepen in Kennemerland. “Ik kende hem omdat hij een keer bij een bespreking was,” schreef Jan Brasser, “waarin we verslag deden van de Juni-staking van ‘42 bij Hoogovens. Van der Zwaag vertelde me wat later, dat hij gehoord had, dat Vosveld door de Duitsers gearresteerd was geweest samen met een aantal anderen, maar dat hij verbazend vlug weer op vrije voeten was gesteld. Dat was natuurlijk niet te vertrouwen. Daarom werd hij op een dood spoor gezet.”

De IJmuidense glazenwasser Jan van der Zwaag was instructeur voor de groepen in Kennemerland. Brasser besprak met hem de situatie: “Ik vond het te gevaarlijk worden: het zat duidelijk helemaal fout. Ik heb op een gegeven moment gezegd: ‘Dat kan zo niet doorgaan, er moet wat gebeuren. Maak een afspraak met ‘m op de voetgangersbrug over de spoorlijn bij Uitgeest. Wij zullen zorgen dat we in de buurt zijn met een paar man, Daan Stapper en ik, met de bedoeling hem onschadelijk te maken.’ Maar Van der Zwaag bleef daar toch een beetje spottend over doen, ook al maakte hij wel al de afspraak op die brug. Hij werd echter zelf gepakt toen hij van de pont afkwam.”

Om zijn lijf en benen gebonden had Van der Zwaag 1.000 illegale pamfletten ‘Radiodiefstal’, waarin werd opgeroepen tegen de inbeslagname van radio’s. Vosveld duikt onder nadat hij tientallen communisten en verzetsmensen in handen van de Duitsers heeft gespeeld.

In 1944 komt een tip binnen dat Vosveld zich ophoudt in de buurt van Utrecht. Zijn ouders hadden daar een café. Brasser: “Jan Bonekamp was een felle, want hij ging daar meteen op af zonder mij in kennis te stellen, dat heb ik hem nog wel verweten. Ze zijn heel wat dagen in de weer geweest, maar hebben hem niet gevonden.”

‘Op jacht’ in De Bilt liepen Jan en Hannie de landelijke verzetsleider Gerben Wagenaar tegen het lijf: “Daar kwam ik heel toevallig in een van de lanen Hannie en Jan tegen, die vertelden dat ze een paar dagen daar in de buurt hadden rondgezworven om Vosveld te vinden. Ze vertelden dat ze hem hadden gelokaliseerd in een bepaald huis. Ze waren van plan om de volgende morgen aan te bellen om hem neer te schieten. (…) Later heb ik gehoord, dat ze inderdaad die morgen naar het betreffende huis zijn gelopen en daar hebben aangebeld, de pistolen schietklaar in hun zakken. Maar de vogel was gevlogen. Hij was een uur tevoren naar een onbekend adres in Friesland vertrokken. Na de oorlog is Vosveld gearresteerd en veroordeeld. Ik geloof dat hij later een andere naam heeft gekregen.”

Jan van der Zwaag werd 20 mei 1944 door de bezetter gefusilleerd en na de oorlog herbegraven op de erebegraafplaats Bloemendaal. ‘Vrijheid behoort aan hen die bereid zijn ervoor te sterven’