Jan Bonekamp

Jan Bonekamp

“Een kleine, stevige arbeider met een leuke, wat brutale kop”, zo omschreef oud-verzetsstrijdster Truus Menger (1923-2016) hem in haar oorlogsherinneringen. “Bruin krulhaar, een onverzettelijke kin en een paar harde knuisten. Ik herinnerde me z’n nogal stevige handdruk bijzonder goed. Ik kon twee dagen niet op de gitaar spelen… Hij was voor alle commandanten uit de Zaanstreek en Kennemerland een lastige knaap. Bijzonder eigengereid, maar ook erg moedig.”

Jan Bonekamp was vanaf het begin van de Duitse bezetting in mei 1940 in verzet. Hij verspreidde illegale kranten en pamfletten en haalde geld op voor het solidariteitsfonds voor onderduikers en het illegale werk. Tijdens de Februaristaking 1941 en de April-meistakingen van 1943 wekte hij zijn collega’s bij de Hoogovens op tot staken. Hij werd in mei 1943 opgepakt maar bij vergissing weer vrijgelaten. Als gevolg daarvan moest hij onderduiken en ging verder in het gewapend verzet.

Jan Bonekamp voerde tal van acties uit, onder meer met de hoogovenarbeider en communist Jan Brasser en de Haarlemse rechtenstudente Schaft, het meisje met het rode haar. Sabotage van spoorwegen en fabrieken, overvallen op gemeentekantoren, het bevrijden van gevangenen, naast aanslagen op verraders en collaborateurs.

Op 21 juni 1944 werd Jan Bonekamp dodelijk verwond tijdens een vuurgevecht met een handlanger van de vijand. Samen met Hannie Schaft voerde hij een aanslag uit op de foute politieman Willem Ragut in Zaandam. Jan Bonekamp stierf, dertig jaar oud, in handen van de Duitsers.

“De dood van Bonekamp heeft mij erg geschokt,” herinnerde Jan Brasser zich, “maar je kon er niet lang bij stil blijven staan, daar was gewoon geen tijd voor, er was nog zoveel te doen. Het is heel wat keren gebeurd dat ik en Jan Bonekamp met anderen samen in aktie waren (…) Hij was een enorme verzetsstrijder, eentje van het harde en betrouwbare soort waar ik erg graag mee heb samengewerkt.”

Hannie Schaft

Hannie Schaft (1920-1945) schreef na zijn dood over hem aan een ondergedoken vriendin: “Denk niets lafs van mijn vriend, hij heeft zich prachtig gedragen. Het was te wensen dat er meer van zulke mensen waren en overbleven. Hij was een van de fijnste kerels die ik ooit heb ontmoet. Onthou dit, het is heel belangrijk.”

Een gedenksteen ter herinnering aan Jan Bonekamp werd op 12 mei 1945 door zijn kameraden onthuld op de plek van de aanslag in Zaandam. Op 2 juni 1945 werd zijn asbus bijgezet in het familiegraf op de Westerbegraafplaats in IJmuiden.

De herdenking van Jan Bonekamp is ieder jaar weer een treffen van allen die zich laten inspireren door zijn onverzettelijkheid in de strijd tegen racisme en fascisme.